Van Gogh Log

speech bij het werk van Jason Eden
In de inleiding van de bloemlezing Atonaal, waarmee Simon Vinkenoog de vijftigers en hun vernieuwende poëzie destijds op de kaart zette, schrijft de samensteller – en ik parafraseer: ‘zo deze poëzie lelijk is, komt dat omdat we in een lelijke tijd leven‘. Hiermee zegt hij natuurlijk niets over de kwaliteit van de gedichten, maar alleen dat zij een weerslag vormen van de tijd waarin zij zijn ontstaan, en dat deze tijdsbeleving moet worden meegenomen in de waardering van dit werk, of het begrip ervan. Misschien is dit ook wel de reden dat veel van die gedichten inmiddels moeilijker te waarderen en te begrijpen zijn, of ronduit vergeten: ze zijn blijven steken in de tijd omdat zij er bijna een letterlijke vertaling van zijn. Of zoals Koot en Bie al zongen: papa is blijven hangen in de sixties.

Als wij hier nu om ons heen kijken, zien we sierlijke kunstwerken, soms ruig, maar altijd sierlijk. Niettemin valt het moeilijk hard te maken dat we in een sierlijke tijd leven. Hoewel Jason Eden zeer nadrukkelijk reageert op- en opgaat in het huidige tijdsgewricht, de door platheid geregeerde wereld van de massamedia, heeft hij zijn werk weten te vertalen naar tijdloze ruimtelijke beelden. En dat maakt het interessant en van blijvende waarde.

In de zomer van 2005 kwam ik voor het eerst werk van Jason tegen. Ik had net een typografisch gecompliceerde bundel gedichten ingeleverd bij mijn uitgever en zat nog met een hoofd vol losse woorden en letters, toen ik tijdens die vakantie tegen Obsession – Kate Moss deconstructed aanliep: een collage van een aantal Obsession reclames uit de Playboy, waarin Kate Moss haar tot hedendaags archetype gefotoshopte ziel en zaligheid mocht aanwenden voor het aanprijzen van dit commercieel riekend product. Ik zag een organische wierconstructie met daarin wat letters ‘o’ en een enkele letter ’s’ en was verkocht.

Ik wilde er het fijne van weten en raakte aan de praat, waaruit een vriendschap ontstond tussen Katja en Jason en mij en mijn lief. Gedurende deze vakantie was er een ontwikkelingssprong in het werk van Jason zichtbaar, het voor het eerst ombuigen van enkele collages naar drie-dimensionale objecten in de ruimte – wier werd skelet en zenuwbanen, een plat vlak kreeg lichaam. Ik moest denken aan Mondriaan op het moment dat hij in zijn omlijnde vlakken voor het eerst de dubbele lijn introduceert, wat binnen dat concept toch wel een kleine revolutie mocht heten. Het had ook wel iets van de evolutie in een notendop, van wier naar wezen in één dag.

Het is grappig dat Jason zijn wierachtige collages tot drie-dimensionale objecten is gaan ombuigen. Ik heb zelf later Obsession – Kate Moss Deconstructed mogen aanschaffen en soms, als ik aan tafel zit en de kaarsen staan aan, lijkt het, waarschijnlijk door de trilling van de lucht, net alsof deze collage niet twee- maar voorzichtig drie-dimensionaal wordt, alsof het werk los begint te zweven van zijn witte achtergrond. En dat is denk ik een belangrijk kenmerk van zijn, wat ik maar wierconstructies blijf noemen. De platte uit de playboy in reepjes gesneden gefotoshopte, naar éėn dimensie neigende vrouwen, die onder zijn handen een bijna drie-dimensionaal, organisch tweede leven terug krijgen.

Een stap verder gaat Jason in zijn, wat ik dan maar beplakte ruimtelijke objecten noem. Drie-dimensionale oppervlaktes van etalagepoppen (in het Engels en Frans heel toepasselijk mannequins genoemd) en maskers, die beplakt met massamedia-restanten uit glossies en filmposters, bijna tot twee-dimensionale vlakken lijken gereduceerd te worden, tot de archetypen zoals ze in de media die Jason gebruikt ook gevormd worden. Je kunt via de achter- of onderkant naar binnen spieken en dan blijkt dat je naar beplakte lucht zit te kijken, niets meer. De objecten zijn van zichzelf gemaakt op basis van lucht. Al onze van erotiek bezwangerde glossies representeren lucht, niets meer. En je zou kunnen zeggen dat deze lucht bij Jason adem wordt en lichaam krijgt; alleen wel dat archetypische lichaam dat onder de huid van glossies en filmposters verborgen blijft in al zijn platheid.

Maar plat is niet zo plat, of er zit nog wel wat diepte in. In zijn Excravations gaat Jason het materiaal te lijf dat hij voor andere kunstwerken gebruikt. Hij stroopt duimdikke film- en evenementenposterplakkaten van plakplaatsen in binnen- en buitenland en gaat vervolgens als archeoloog te werk op zoek naar interessante sporen in aan het oog onttrokken lagen. Nu dankt de archeologie een flink deel van haar kennis aan het onderzoek aan knekelvelden en smerige afvalputten: kortom aan alles wat dood, kapot en vergeten is geraakt. En wat deze laatste kunstwerken van Jason duidelijk maken, is hoe snel de helden en archetypen van gisteren letterlijk aan het zicht worden onttrokken door de helden en archetypen van vandaag en vergeten raken. En vergeten raken in deze tijd van hoogfrequente massa-media, betekent praktisch de dood. Maar ook deze nog maar zeer recent vergeten archetypen en helden komen in Jasons opgravingen weer tot leven.

Nu blijkt ook die sierlijkheid in zijn werk van belang. Jason reageert op directe wijze op de tijd waarin wij leven, die tijd van hypersnelle door hypes en hyves gedirigeerde vergankelijkheid van wat wij nu, op dit moment, hier en nu, mooi, hip en interessant moeten vinden. Het gevaar zou dan bestaan dat iemand die daar mee bezig is, net zo snel vergeten raakt. Maar Jason zet deze tijdelijke waarderingsidealen om in universele sierlijkheid en maakt ze tot tijdloze objecten om altijd van te genieten. En welke dichters en gedichten van de vijftigers hebben de vijftiger jaren nu echt overleefd? Precies, juist diegenen die weliswaar direct onderhevig waren aan hun tijdsgewricht, maar dat wisten om te zetten in universele gedichten die nog altijd, ook zonder kennis van of herinnering aan die tijd, onverwoestbaar blijken te zijn.

Wie werk van Jason Eden koopt, verschaft zich een stukje eeuwigheid, gemaakt uit restanten van wat morgen alweer vergeten is. Dus ik zou maar snel wezen als ik u was.